Tellen vergoedingen voor overuren mee voor vakantieloon?

Werknemers hebben jaarlijks recht op vakantie met behoud van loon gedurende ten minste vier weken, het zogenaamde ‘vakantieloon’. Vergoedingen voor gemaakte overuren maken in beginsel geen deel uit van het vakantieloon. Dit kan anders zijn als overwerk in de arbeidsovereenkomst is geregeld en de vergoeding voor overuren een belangrijk onderdeel vormt van de totale vergoeding die een werknemer ontvangt.

Onduidelijkheid
Over de vraag of vergoedingen voor overuren zouden moeten meetellen bij het berekenen van het vakantieloon, bestond lange tijd onduidelijkheid. Voornoemde onduidelijkheid is ontstaan naar aanleiding van een eerdere uitspraak (Hein/Holtzkamm) van het Europese Hof (hierna: “ HvJEU”) uit 2018. Uit deze uitspraak kon worden afgeleid dat enkel eenzijdig door de werkgever opgedragen (en dus verplicht) overwerk, deel uitmaakt van het vakantieloon. Het HvJEU sloot zich voor de terminologie aan bij de Duitse procestaal en oordeelde dat het maken van overuren ‘arbeitsvertraglich verpflichtet’ is als de werkgever krachtens de overeenkomst gerechtigd is overwerk eenzijdig aan de werknemer op te leggen en het verrichten daarvan af te dwingen is. De Hoge Raad heeft inmiddels echter geoordeeld dat de uitspraak van het HvJEU anders moet worden begrepen.

Voorbeeld: Overuren in de arbeidsovereenkomst
In het bewuste arrest van de Hoge Raad van 27 september 2024 ging het om een werknemer die sinds 7 september 1998 in dienst is bij Mammoet Nederland B.V. (hierna: “Mammoet”) in de functie van kraanmachinist. Werknemer maakte op basis van (stilzwijgende) afspraken overuren. Er was een jarenlange praktijk van overwerken en de werknemer werd (steeds) ingepland voor meer dan veertig uur in de week en in de weekenden. Werknemer is van mening dat Mammoet bij het berekenen van het vakantieloon het overwerk ten onrechte buiten beschouwing heeft gelaten en vordert nabetaling van het vakantieloon op basis van die overuren met rente en wettelijke verhoging.

De Hoge Raad overweegt dat de uitleg door het HvJEU niet zo moet worden begrepen dat overwerk alleen meetelt bij het vaststellen van het vakantieloon in het geval dat de werkgever de werknemer eenzijdig kan opleggen om overuren te maken, en dit ook zou kunnen afdwingen. In plaats daarvan moet de overweging van het HvJEU ruimer worden gelezen, in die zin dat het gaat om overwerk dat behoort tot de werkzaamheden die de werknemer gewoonlijk verricht ter uitvoering van de arbeidsovereenkomst en waarvan de vergoeding een significant deel uitmaakt van zijn loon. Om de werknemer tijdens diens jaarlijkse vakantie in een situatie te brengen die wat betreft beloning vergelijkbaar is met gewerkte periodes, is het noodzakelijk overwerk wél in de berekening van het vakantieloon te betrekken.

Bij de berekening van het vakantieloon moeten dus ook vergoedingen uit overwerk worden meegenomen wanneer, ten eerste, uit de arbeidsovereenkomst verplichtingen voortvloeien die van de werknemer vergen dat hij op regelmatige basis overuren maakt. Ten tweede moet de vergoeding van deze gemaakte overuren een belangrijk deel vormen van de totale vergoeding die de werknemer voor de beroepsactiviteit ontvangt. Is dit het geval, dan moeten overuren worden meegeteld in het vakantieloon. Dit brengt mee dat werknemer tijdens zijn vakantie economische voorwaarden geniet die vergelijkbaar zijn met de voorwaarden die de werknemer tijdens de uitoefening van zijn werk geniet. De achterliggende gedachte hierbij is dat een werknemer op geen enkele manier ‘ontmoedigd’ mag worden om de vakantierechten te benutten.

Hiermee maakt de Hoge Raad, in het licht van het arrest van het HvJEU, een onderscheid tussen enerzijds incidenteel en onvoorspelbaar overwerk en anderzijds overwerk dat de werknemer in het kader van zijn arbeidsovereenkomst geregeld verricht en waarvan de vergoeding een belangrijk onderdeel vormt van de totale vergoeding die hij voor zijn beroepsactiviteit ontvangt.

Tip voor werkgever: vergelijk vakantieperiode met de normale situatie tijdens gewerkte periodes
Voor werkgever is het belangrijk om in de gaten te houden of overwerkuren onderdeel zijn van de uit de arbeidsovereenkomst voortvloeiende verplichtingen. Vormen deze overuren bovendien een belangrijk onderdeel van de totale vergoeding die werknemer ontvangt voor zijn werkzaamheden, dan moeten de overuren bij het uitkeren van vakantieloon meegenomen worden. Uitgangspunt blijft dat werknemer tijdens de jaarlijkse vakantie in een situatie wordt geplaatst die wat betreft beloning vergelijkbaar is met de normale situatie tijdens de gewerkte periodes.