De feestdagen staan voor de deur: recht op vrije dagen?

De feestdagen staan voor de deur: recht op vrije dagen?

Veel werknemers gaan ervan uit dat zij op feestdagen zoals Kerstmis of Nieuwjaarsdag vrij zijn. In Nederland bestaat echter geen algemeen wettelijk recht op een vrije dag tijdens nationale feestdagen. Of een werknemer vrij is, volgt uitsluitend uit de tussen partijen gemaakte afspraken. Hieronder zetten wij de belangrijkste uitgangspunten uiteen.

Geen automatisch recht op vrij op nationale feestdagen

Er bestaat dus geen wettelijk recht om vrij te zijn op nationale feestdagen. Of een werknemer op een feestdag vrij is, hangt af dan ook van de arbeidsovereenkomst of een collectieve regeling zoals een personeelshandboek, arbeidsvoorwaardenregeling of cao.

Alleen wanneer daarin is vastgelegd dat bepaalde feestdagen als vrije dagen gelden, heeft de werknemer recht op een vrije dag zonder dat deze in mindering wordt gebracht op het vakantiesaldo (een ‘gratis’ vrije dag).

Werken op feestdagen: recht op toeslag of compensatie?

In sectoren waarin continuïteit essentieel is, zoals de zorg, horeca of het openbaar vervoer, wordt regelmatig op feestdagen (door)gewerkt. De wet kent geen algemene verplichting voor werkgevers om in een dergelijk geval een toeslag of vervangende vrije dag toe te kennen.

Een aanspraak op (feestdag)toeslag of een vervangende vrije dag ontstaat wel wanneer deze is overeengekomen (individueel of collectief).

Verplicht vrij rondom feestdagen?

In beginsel kan de werkgever niet bepalen of en wanneer een werknemer verlof opneemt. Wel kan de werkgever, als dat is afgesproken in de arbeidsovereenkomst of een collectieve regeling, verplichte vrije dagen aanwijzen. In de praktijk zijn dit vaak ‘brugdagen’, zoals de dag na Hemelvaart, de periode tussen Kerstmis en Oud en Nieuw, of zoals binnenkort, 2 januari 2026 (de vrijdag volgend op Nieuwjaarsdag).

Deze verplichte vrije dagen worden meestal in mindering gebracht op het vakantiesaldo. Er geldt geen wettelijk maximum, maar de regeling moet vooraf kenbaar en redelijk zijn.

Wat als feestdagen tijdens ouderschapsverlof vallen?

Voor de samenloop van ouderschapsverlof en feestdagen die binnen een organisatie als gratis vrije dag gelden, bestaat geen specifieke wettelijke regeling. Dat betekent dat er geen algemene verplichting bestaat voor de werkgever om het ouderschapsverlof te verlengen of een andere compensatie toe te kennen wanneer een dergelijke feestdag samenvalt met een dag ouderschapsverlof.

Partijen kunnen hierover wel afspraken maken, bijvoorbeeld in de arbeidsovereenkomst of een collectieve regeling.

Wat als een feestdag op een parttime dag valt?

Of een parttimer voordeel heeft van een gratis vrije dag op een feestdag, hangt af van de parttime dagen. Wanneer een feestdag structureel op een niet-werkdag van een parttimer valt, kan dit ertoe leiden dat deze werknemer naar verhouding minder profiteert van gratis vrije dagen dan een fulltimer.

Werkgevers dienen te waarborgen parttimers en fulltimers naar verhouding een gelijk aantal uren vrij hebben. Indien een parttimer structureel naar verhouding minder voordeel heeft van vrije feestdagen, kan sprake zijn van verboden onderscheid naar arbeidsduur.  Dit kan onder omstandigheden leiden tot een compensatieverplichting.

Uitruil voor andere (religieuze) feestdagen?

Er bestaat geen wettelijk recht om algemeen erkende (veelal Christelijke) feestdagen uit te ruilen voor religieuze feestdagen van een andere geloofsovertuiging.

In veel cao’s en arbeidsvoorwaardenregelingen is hiervoor wel een mogelijkheid opgenomen, bijvoorbeeld om bepaalde feestdagen te ruilen voor bijvoorbeeld Eid, Divali of Chanoeka.

Aanbeveling voor werkgevers

Of een werknemer vrij is op feestdagen, volgt uit de geldende contractuele of collectieve afspraken. Het is voor werkgevers verstandig om de afspraken binnen de organisatie duidelijk vast te leggen en tijdig te communiceren, om misverstanden en discussies te voorkomen.